Een toegankelijke en menselijke democratie

Buurtbudgetten geven Amsterdammers de kans om direct invloed uit te oefenen op hun leefomgeving. In theorie is dit een krachtig middel voor democratische participatie, maar hoe goed werkt het in de praktijk? Social design bureau Afdeling Buitengewone Zaken onderzocht hoe buurtbudgetten toegankelijker en effectiever kunnen worden, zodat álle bewoners – ongeacht achtergrond of netwerk – hier gebruik van kunnen maken.

Toekomst: een inclusiever en sterker Amsterdam

Met deze evaluatie is een belangrijke stap gezet naar een inclusievere en bereikbare manier van democratische participatie. Door het proces continu te blijven verbeteren en bewoners actief te betrekken, kan de Gemeente Amsterdam buurtbudgetten inzetten als een effectief middel om bewoners financieel te ondersteunen bij ideeën voor hun buurt. Door nieuwe routes naar participatie te ontwikkelen, wordt de inspraak laagdrempeliger en eerlijker verdeeld. De focus ligt op een model waarin bewoners niet alleen financieel ondersteund worden, maar ook de juiste begeleiding krijgen om een idee daadwerkelijk tot uitvoering te brengen.

We ontwikkelden een evaluatieformat dat in de toekomst stadsbreed kan worden ingezet bij evaluaties. Het evaluatieformat heeft drie varianten: model A, model B1/B2 en model C

Empathie voor de Amsterdammers

Voor dit project hebben we een portretreeks gemaakt van deelnemers aan ons onderzoek en ex-deelnemers die buurtbudgetten succesvol hebben aangevraagd. In samenwerking met een fotograaf hebben we deze portretten gebruikt om de inzichten uit ons adviesrapport invoelbaar te maken voor beleidsmedewerkers van de Gemeente Amsterdam. Deze visuele verhalen helpen om de impact van buurtbudgetten te laten zien en het belang van toegankelijkheid, inclusie en representatie te onderstrepen. Waardoor diversiteit de wijken vorm en betekenis geeft.

Evalueren én verbeteren

In opdracht van de Gemeente Amsterdam voerden we een stadsbrede evaluatie uit naar de werking van buurtbudgetten in de verschillende stadsdelen. Dit onderzoek ging verder dan het in kaart brengen van de huidige situatie: we brachten niet alleen uitdagingen en ongelijke kansen aan het licht, maar ontwikkelden ook handelingsperspectieven om het proces te verbeteren. Hiermee werkten we direct aan een toegankelijkere en menselijkere publieke dienstverlening.

“Ik wist niet eens dat dit bestond. Het voelt alsof het alleen voor een bepaalde groep mensen is.”

Bewoner tijdens straatonderzoek

Onderzoeksmethode: de stem van bewoners centraal

Om een compleet beeld te krijgen, werkten we met een combinatie van participatieve onderzoeksmethoden:

Focusgroepen met bewoners en ambtenaren per stadsdeel, waarin werd besproken hoe toegankelijk buurtbudgetten daadwerkelijk zijn.
Diepte-interviews met beleidsmakers en stadsdeelbestuurders om de beleidsmatige en administratieve uitdagingen te begrijpen.
Straatonderzoek om de ervaringen van een bredere groep bewoners te peilen, inclusief mensen die nog nooit van buurtbudgetten hadden gehoord.

Deze gelaagde aanpak stelde ons in staat om zowel de structurele als de ervaringsgerichte knelpunten in kaart te brengen.

Van inzichten naar verbeteringen

Uit het onderzoek kwamen verschillende knelpunten naar voren. Veel bewoners ervaren de drempel om een aanvraag te doen als te hoog. De complexiteit van het proces, de benodigde digitale en administratieve vaardigheden en de tijdsinvestering zorgen ervoor dat vooral goed geïnformeerde en actieve bewoners deelnemen, terwijl anderen afhaken. Bewoners die geschoold zijn in het schrijven van een plan van aanpak hebben zo voorsprong op mensen die deze achtergrond niet hebben.

Om buurtbudgetten toegankelijker te maken, ontwikkelden we meerdere concrete verbeteringen. Een van de belangrijkste verbeteringen was het experimenteren met multichannel communicatie. In sommige stadsdelen is al gestart met WhatsApp- en videoboodschappen als alternatieve manieren om bewoners te informeren. Daarnaast werd de mogelijkheid onderzocht om fysieke inloopmomenten te organiseren, zodat bewoners eenvoudig hulp kunnen krijgen bij hun aanvraag. De aanvraagprocedure zelf is vereenvoudigd door formats te ontwikkelen die bewoners stap voor stap door het proces leiden, waardoor drempels verlaagd worden. Ook zijn er pilots gedaan met bredere participatiemodellen, waarbij bewoners niet alleen een aanvraag kunnen indienen, maar ook via co-creatiebijeenkomsten mee kunnen denken over de verdeling van budgetten.

“Door dit onderzoek hebben we echt inzicht gekregen in hoe buurtbudgetten ervaren worden en hoe we ze inclusiever kunnen maken.”

Beleidsmedewerker Gemeente Amsterdam

Resultaten en impact

Door verschillende communicatiemiddelen en alternatieve aanvraagmethodes te testen, is de betrokkenheid van doelgroepen die eerder niet deelnamen vergroot.
De introductie van eenvoudiger aanvraagprocedures en laagdrempelige ondersteuningsmomenten heeft de toegankelijkheid van buurtbudgetten verbeterd.
De inzichten uit dit onderzoek worden gebruikt als basis voor beleidsaanpassingen binnen meerdere stadsdelen, met als doel een eerlijker en effectiever buurtbudgetproces.