Samen uit, samen thuis

Een verhuizing binnen of tussen een verpleeghuis lijkt op papier vaak een logistieke operatie. Kamers worden leeggehaald, meubels verplaatst en bewoners krijgen een nieuwe plek. Maar in de praktijk is het veel meer dan dat. Zeker voor mensen met dementie kan een verhuizing voelen alsof de vaste grond onder hun voeten verdwijnt. Routines valt weg, herkenning verdwijnt en voor naasten en zorgverleners voelt het alsof ze weinig grip ervaren op het proces.

Voor het UNC-ZH werkte A/BZ aan een vraagstuk dat midden in deze spanning ligt: hoe zorg je ervoor dat een verhuizing niet alleen efficiënt geregeld is, maar ook menselijk, warm en overzichtelijk voelt?

Het project bouwde voort op jarenlang onderzoek binnen het landelijke RELOCARE-traject naar verhuizingen in de ouderenzorg. Daaruit bleek dat verhuizingen grote impact hebben op bewoners, naasten en zorgprofessionals. Onderzoekers zagen ook dat bestaande instrumenten vooral beschreven wát er moest gebeuren, maar hielpen nauwelijks bij de vraag hóe je bewoners en families daadwerkelijk meeneemt in zo’n ingrijpende verandering.

Het hele systeem begrijpen

Vanaf het begin van ons ontwerpend onderzoek richtten we ons op het volledige systeem rondom een verhuizing.

We onderzochten hoe bewoners, naasten en zorgverleners de verhuizing ervaren. Welke spanning ontstaat er maanden vóór de verhuisdag? Welke gesprekken worden vermeden? Wanneer ontstaat rust, vertrouwen of eigenaarschap? En wat hebben zorgteams nodig om aandachtvol te kunnen handelen binnen een sector die al onder druk staat?

Samen met dit systeem testten we iteratief verschillende prototypes. Midden op de afdelingen en tijdens daadwerkelijke verhuizingen. Daarbij werkten we expliciet ook met mensen met dementie. Zodat hun perspectief een plek in het hart van het ontwerpproces kwam te staan. Dit deden we mee te lopen in de praktijk, 1op1 interviews te hebben en groepsgesprekken te voeren.

Van ‘ik word verhuisd’, naar ‘ik ga verhuizen’

Een belangrijk inzicht uit het traject was dat veel bewoners een verhuizing ervaren als iets wat hen overkomt. Het proces voelt vaak technisch en georganiseerd rondom planningen, terwijl bewoners juist behoefte hebben aan overzicht, voorbereiding en betekenisvolle momenten.

Daarom ontwikkelden we samen met hen de verhuistoolkit Samen uit, samen thuis: een samenhangend systeem van middelen dat bewoners, naasten en zorgverleners helpt om samen grip te krijgen op de verhuisperiode.

Tijdens het testen zagen we hoe kleine interventies grote impact konden hebben. Bewoners die samen met familie een plattegrond van hun nieuwe kamer maakten. Waardevolle gesprekken die ontstonden via praatkaarten. Zorgmedewerkers die aangaven dat de tijdlijn hielp om het gesprek over de verhuizing levend te houden.

“Door de tijdlijn weet ik wat er komt, en ook waar ik naar kan vragen.”

Meebewegen met de praktijk

Een belangrijk uitgangspunt was dat geen enkele verhuizing hetzelfde is. Daarom ontwikkelden we een flexibel systeem dat zorgteams kunnen aanpassen aan hun bewoners, afdeling en situatie. Dat kan betekenen dat meneer Polak drie onderdelen gebruikt en mevrouw Bergwijn alle middelen.

De toolkit ondersteunt drie fases van het verhuisproces:

Lang voor de verhuizing: voorbereiden op verandering en betekenisvolle spullen verzamelen
Kort voor de verhuizing: samen afronden, spanning bespreekbaar maken en rust creëren
Na de verhuizing: helpen om opnieuw een thuisgevoel op te bouwen

Wat we ontwikkelden

Binnen de verhuistoolkit ontwikkelden we onder andere:

Praat- en doekaarten om gesprekken op gang te brengen tussen bewoners, familie en zorgverleners
Een verhuistijdlijn die overzicht en houvast geeft gedurende het hele proces
Plattegronden waarmee bewoners hun nieuwe kamer alvast kunnen vormgeven
Kleurenwaaiers om bewoners mee te laten denken over hun nieuwe omgeving
Fotolijsten en verhuiskaarten die helpen bij herkenning en identiteit
Verhuischecklists en stickers voor praktische ondersteuning tijdens de verhuisdag
Tijdelijke bewegwijzering voor meer rust en oriëntatie op nieuwe locaties
Activatiekaarten en kleine rituelen die helpen om thuisgevoel op te bouwen na de verhuizing

Resultaten en impact

Met Samen uit, samen thuis ontwikkelden we voor het UNC-ZH een compleet ondersteunend systeem rondom verhuizingen in de ouderenzorg. Een systeem dat bewoners, naasten en zorgprofessionals helpt om samen door een ingrijpende periode heen te bewegen.

Meer aandacht voor gevoelens, herinneringen en betekenisvolle momenten tijdens verhuizingen.
Bewoners, familie en zorgteams kregen meer overzicht en grip op het verhuisproces.
De toolkit stimuleert gesprekken en gezamenlijke voorbereiding tussen bewoners, naasten en zorgverleners.
De middelen sluiten aan op bestaande zorgprocessen en zijn flexibel inzetbaar binnen verschillende situaties.