Ontwerpende aanpak
Van verbeelden tot veranderen
In het publieke domein groeit de behoefte aan nieuwe manieren van werken. We staan voor opgaven waarvoor geen kant-en-klare oplossingen bestaan. Denk aan het herstellen van vertrouwen tussen overheid en burgers, of het creëren van een duurzame en inclusieve samenleving. In deze context wint de ontwerpende aanpak aan betekenis: een manier van kijken en handelen die de publieke sector helpt vooruit te komen. De ontwerpende aanpak is niet zomaar een methodiek, maar een houding en werkwijze die leren, verbeelden en samenbrengen centraal stelt. De inzichten van Pont, en het werk van Thomas van Arkel en Nynke Tromp, bieden een waardevolle basis om deze aanpak beter te begrijpen en toe te passen.
Wat is de ontwerpende aanpak?
De ontwerpende aanpak is een manier om maatschappelijke vraagstukken te benaderen die complex, onzeker en veelstemmig zijn. In plaats van meteen naar een oplossing te springen, maakt deze aanpak ruimte voor het ontdekken van wat er speelt, het bevragen van aannames en het gezamenlijk verbeelden van nieuwe mogelijkheden. Kenmerkend voor de ontwerpende aanpak is dat deze niet lineair verloopt, maar juist iteratief: verkennen, uitproberen, evalueren en bijstellen wisselen elkaar af. Zo ontstaat een proces waarin leren en doen hand in hand gaan.
Volgens Pont gaat het bij de ontwerpende aanpak niet alleen om het resultaat, maar vooral om de weg ernaartoe: het mobiliseren van kennis en verbeeldingskracht om betekenisvolle vooruitgang te boeken. Zoals Tromp en Van Arkel benadrukken, helpt de aanpak bij het zichtbaar maken van waarden en belangen die vaak onder de oppervlakte blijven. Door verschillende perspectieven bijeen te brengen en tastbare interventies te ontwerpen, ontstaat er ruimte voor dialoog en gezamenlijke betekenisgeving.
Wanneer is de ontwerpende aanpak waardevol?
De ontwerpende aanpak komt vooral tot zijn recht bij maatschappelijke vraagstukken die:
- Niet eenduidig zijn en waar verschillende waarden en belangen in botsing komen
- Gekenmerkt worden door onzekerheid en onvoorspelbaarheid
- Een breed scala aan betrokkenen hebben met uiteenlopende perspectieven
In dergelijke situaties biedt de ontwerpende aanpak de mogelijkheid om het vraagstuk beter te begrijpen én om handelingsperspectieven te ontwikkelen die aansluiten bij de werkelijkheid van mensen. Doordat de aanpak experimenteerruimte creëert, helpt hij ook om beleid en uitvoering dichter bij elkaar te brengen en nieuwe vormen van samenwerking te verkennen.
De principes van de ontwerpende aanpak
De ontwerpende aanpak rust op een aantal herkenbare principes die telkens terugkeren in projecten. Ze geven richting aan het proces én aan de samenwerking:
- nieuwsgierigheid en openheid: vertrek niet vanuit oplossingen maar vanuit vragen en observatie
- iteratie en experiment: leer door te doen, stel bij op basis van ervaringen en inzichten
- verbeeldingskracht: maak nieuwe mogelijkheden zichtbaar en bespreekbaar door ze te ontwerpen
- betrokkenheid: werk samen met alle relevante partijen en erken hun perspectieven en waarden
- tastbaarheid: maak ideeën concreet en deelbaar met behulp van fysieke of visuele middelen
Deze principes helpen om complexe opgaven hanteerbaar te maken en om de dialoog op gang te brengen over wat belangrijk is en wat mogelijk kan zijn.
Het verschil tussen ontwerpend onderzoek en ontwerpende aanpak
De ontwerpende aanpak en ontwerpend onderzoek lijken sterk op elkaar en worden in de praktijk vaak door elkaar gebruikt. Het belangrijkste verschil zit in de scope: ontwerpend onderzoek legt de nadruk op het uitvoeren van iteratief, hands-on onderzoek waarbij ontwerpen wordt ingezet om kennis te ontwikkelen. De ontwerpende aanpak omvat dit, maar kijkt breder naar de positie en rol van ontwerp binnen maatschappelijke verandering. Waar ontwerpend onderzoek vaak als een onderzoeksstrategie wordt ingezet, beschouwt de ontwerpende aanpak het ontwerpdenken als een bredere benadering die zowel onderzoek, beleidsontwikkeling als uitvoering kan inspireren.
Beide delen een iteratieve manier van werken en een voorkeur voor leren door doen, maar de ontwerpende aanpak verbindt dit explicieter aan strategische en organisatorische keuzes. Het helpt organisaties niet alleen met ontdekken, maar ook met verankeren en doorontwikkelen.
Afdeling Buitengewone Zaken en ontwerpende aanpak
Bij Afdeling Buitengewone Zaken werken we al jaren volgens de principes van de ontwerpende aanpak. We combineren ontwerpend onderzoek met een scherpe blik op strategie, organisatie en uitvoering. We geloven dat maatschappelijke vraagstukken vragen om een houding die nieuwsgierig, creatief en betrokken is. In onze projecten zetten we de ontwerpende aanpak in om vragen te verhelderen, perspectieven te verbinden en beweging te creëren. Dat doen we door samen met opdrachtgevers en betrokkenen nieuwe mogelijkheden te verbeelden én te testen in de praktijk.
Of het nu gaat om een gemeente die haar dienstverlening mensgerichter wil maken, een ministerie dat op zoek is naar vernieuwende beleidsinstrumenten of een zorginstelling die de relatie met bewoners wil verbeteren: de ontwerpende aanpak helpt ons en onze partners om vooruit te komen.
Contact
Verder verdiepen? Contacteer dan Jop Japenga
