Social Design voor Wicked Problems

Dorien Schuijt, 12 April 2019

Social design is bekend terrein voor A/BZ. We zijn door de wol geverfde ontwerpers die complexe vraagstukken oplossen waarbij social design een onmisbare rol speelt. Waar traditionele onderzoeken geen (of nauwelijks) inzichten bieden in de levens van gebruikers, verkrijg je deze wel door intensief met gebruikers in hun eigen context in gesprek te gaan en hun ritmes, beweegredenen en gewoonten te achterhalen. Hoe dat werkt? Dat leggen we in dit artikel uit.

Wicked problem, different approach

Een maatschappelijk vraagstuk kan zo complex zijn dat het moeilijk op te lossen is en zelfs onoplosbaar lijkt. Dat wordt bestempeld als een wicked problem. Er zijn een veelheid aan oorzaken, meerdere (on)betrokken stakeholders en geen duidelijke oplossing voorhanden. Vaak is het ongestructureerde probleem zo vervlochten en moeilijk te begrijpen dat een mogelijke oplossing nieuwe problemen blootlegt of zelfs creëert.

A/BZ wordt door verschillende overheidsorganisaties ingehuurd om moeilijke, vastgelopen of complexe problemen op te lossen op sociaal vlak. Schulden of sociale achterstand, gebrek aan identiteit, mantelzorg, de instortende huizenmarkt. Of juist nieuwe mogelijkheden, zoals de opkomende deeleconomie, energietransitie en versoepeling van regelgeving.

Om een wicked problem aan te pakken ondersteunt A/BZ bedrijven en organisaties in het actiegericht maken van visie en strategie. Dan doen we door de organisatie en doelen strak in kaart te brengen en deze direct in waarde om te zetten. We betrekken en begrijpen stakeholders en maken de koppeling met de vaak vergeten eindgebruiker. Hun wensen, (latente) behoeften en gedrag zijn in veel gevallen zelfs leidend in de zoektocht naar mogelijke oplossingen voor het taaie vraagstuk.

Case voorbeeld: Mensen en haar gedrag staan centraal

De doorstroming en bereikbaarheid in Zuid-Nederland is ook zo een wicked problem. Het is druk op de weg en het wordt nog drukker. Een oplossing ligt niet alleen in extra asfalt of openbaar vervoer. In tegendeel zelfs, het kan zelfs een typische averechtse werking hebben op het wicked problem. Dit is een kwestie van 'omdenken', we kijken traditioneel gezien naar bereikbaarheid in indicatoren als bv. aantal kilometers snelweg, filelengte, voertuigverliesuren, filezwaarte of de gemiddelde snelheid op een wegvak. We kunnen natuurlijk ook kijken naar de mensen die gebruik maken van een wegvlak en begrijpen waarom ze dat doen. Opdrachtgever SmartwayZ.NL verlangde een aanpak waarbij niet alleen de infrastructuur, maar ook de mensen en haar gedrag centraal staan: social design.

(Lees hier alles over het Social Design traject voor SmartwayZ.NL.)

Sociale verandering

Het ontwerpproces is bij social design zo ingericht dat sociale verandering plaatsvindt. Binnen de ontwerpwereld wordt social design gezien als een ontwerpproces dat iets kan toevoegen aan het menselijk welzijn.

A/BZ beweegt naar oplossingen die wel werken
Om te beginnen duikt A/BZ in de context en gaat samen met de betrokkenen op zoek naar oplossingen die niet alleen op maat gemaakt zijn, maar die ook draagvlak vinden. Door verschillende ontwerpvoorstellen met de verscheidene stakeholders samen te bedenken, bewegen we naar oplossingen die wel werken voor de doelgroep(en). Het blijft niet bij ontwerpvoorstellen: de ideeën worden omgezet in gerealiseerde producten en diensten die in gebruik worden genomen bij de doelgroep.

Case voorbeeld: Een leven achter de statistieken

Het social design traject liep parallel aan een verkeersanalyse, die werd uitgevoerd door Studio Bereikbaar. Zij brachten de belangrijkste knelpunten in het gebied rond de randweg van Eindhoven in kaart. De ergernissen per knelpunt zijn input voor relatief kleine oplossingsrichtingen met snelle verbeteringen. Deze statistieken verklaren niet waarom een groot deel van de reizigers iedere ochtend - ondanks de ergernissen - weer voor de auto kiest. Inzicht in het gedachteproces van de reiziger is bepalend voor een ontwerpvoorstel. Het is gebaseerd op een veel rijkere wereld van factoren en motieven gebaseerd dan enkel mobiliteit. In die wereld van het brengen en ophalen van je kinderen, het doen van boodschappen na het werk, het verliezen van het recht op een parkeerplaats, het besparen van kosten en het wonen in een fijne buurt, is de auto alsnog voor veel mensen het ideale vervoermiddel.

Om de doorstroming te kunnen verbeteren moet je kijken naar de dilemma’s, activiteiten en beslommeringen uit het dagelijks leven van de reiziger. De kunst is om te faciliteren, te communiceren en te sturen in mobiliteit, terwijl de beleving van autonomie voor iedereen blijft gewaarborgd. De verschillende soorten reizigers weten zelf welke reisbeleving de meest comfortabele, aantrekkelijke en makkelijke is.

Voor het inleven in het gedrag en de behoeften van weggebruikers, het herdefiniëren van de opgave en het ophalen van ideeën voor oplossingsrichtingen kent dit social design traject drie middelen. Dit zijn: kwalitatief empathisch onderzoek middels needfinding, stakeholderbijeenkomsten voor kennisdeling en een kwantitatieve enquête.

Goed om te weten: In plaats van een statische papieren rapportage bieden wij daarom een online platform met dynamische modellen die in een volgende fase van de deelopgave A2 Randweg Eindhoven kunnen worden aangepast aan de hand van nieuw verkregen inzichten. Tevens hopen we dat het bij de lezer leidt tot nieuwe inzichten, ideeën voor samenwerkingen en concrete stappen richting een gewenste toekomst.

De probleemanalyse en de globale oplossingsrichtingen voor deelopgave A2 Randweg Eindhoven worden in het voorjaar aangeboden aan de programmaraad van SmartwayZ.NL. De eindrapportage en concrete voorstellen voor vervolgacties volgen in de zomer van 2019.

Auteur
Dorien Schuijt
Dorien Schuijt

Als Content Creator duikt Dorien het veld in op zoek naar spraakmakende verhalen. Ze blogt onder andere over de Dutch Design Week, nieuwe vormen van publieksparticipatie en disruptieve ontwerpmethoden. Zo laat ze ons en jullie op een andere manier naar de wereld kijken.